China zet Nepal onder druk om Tibetologie-conferentie in Kathmandu

Inauguratie van het Thrangu Rinpoche Academia Industry Block aan de Kathmandu University, 15 april 2026. (Beeld via Kathmandu University)

China heeft Nepal achter de schermen onder druk gezet vanwege het 17e seminar van de International Association for Tibetan Studies (IATS), dat van 23 tot 29 augustus in Kathmandu zou plaatsvinden — voor het eerst in Nepal. Nog geen maand na de inwerkingtreding van de beruchte Etnische-Eenheidswet laat Peking zien dat zelfs een onafhankelijke wetenschappelijke conferentie buiten China niet veilig is voor zijn bemoeienis.

Tijdens een ontmoeting op 21 juli met de Nepalese secretaris-generaal van Buitenlandse Zaken Amrit Bahadur Rai eiste de Chinese ambassadeur Zhang Maoming volgens de Kathmandu Post dat Nepal zou garanderen dat “niemand zich tegen China en vóór Tibet zou uitspreken”. De druk had direct effect: het Tibetaanse bestuur in ballingschap (CTA) besloot geen onderzoekers van zijn denktank, het Tibet Policy Institute, in officiële hoedanigheid af te vaardigen — om de conferentie niet in gevaar te brengen en Nepal te ontzien.

Wetenschap als ideologisch wapen

De timing is geen toeval. Op 1 juli trad de Wet ter Bevordering van Etnische Eenheid en Vooruitgang in werking, die van overheidsinstanties, scholen, religieuze organisaties en bedrijven eist dat zij één Chinese nationale identiteit uitdragen. Artikel 63 claimt zelfs rechtsmacht over personen buiten China die de “etnische eenheid” zouden ondermijnen.

“Peking institutionaliseert een systeem waarin diplomatie, repressieve binnenlandse wetgeving die buiten de Chinese grenzen wordt toegepast, en door de staat gestuurde wetenschap elkaar versterken,” waarschuwt Tencho Gyatso, voorzitter van de International Campaign for Tibet. De wet en de gelijkschakeling van de Tibetologie zijn volgens haar ontworpen om de gedwongen assimilatie van Tibetanen te bevorderen en het internationale beeld van Tibet te hervormen.

Hoe die gelijkschakeling eruitziet, bleek in juni bij het veertigjarig jubileum van het China Tibetology Research Center in Peking. Partijkaders en staatswetenschappers verklaarden daar dat Tibetstudies zich moeten laten leiden door het gedachtegoed van Xi Jinping en moeten bijdragen aan “een sterk gemeenschapsgevoel van de Chinese natie”. Onafhankelijk onderzoek naar de Tibetaanse geschiedenis, taal en religie wordt zo vervangen door staatspropaganda in academische verpakking. Juist dit staatscentrum zou met een delegatie van zo’n honderd wetenschappers naar Kathmandu komen, tussen ruim 700 onderzoekers uit 39 landen.

Het Kathmandu University Centre for Buddhist Studies aan het Rangjung Yeshe Institute, een van de gastinstellingen van het IATS-seminar. (Bron: IATS)

Nepal zwicht

Nepal herbergt een aanzienlijke Tibetaanse vluchtelingengemeenschap, en veel Nepalezen uit de noordelijke grensstreek delen de Tibetaans-boeddhistische traditie. Peking oefent al jaren enorme druk uit op Kathmandu om alles wat het als “pro-Tibetaans” bestempelt de kop in te drukken — tot en met religieuze ceremonies van Nepalese staatsburgers.

Update: begin augustus zwichtte Nepal alsnog volledig. De regering annuleerde de conferentie op 5 augustus, waarbij zij volgens de Kathmandu Post het oordeel van haar eigen veiligheidsdiensten — die geen enkel risico zagen — terzijde schoof. Het seminar wordt nu noodgedwongen online gehouden.

De Tibet Support Groep Nederland veroordeelt deze flagrante aanval op de academische vrijheid en roept de Nederlandse regering en de Europese Unie op om China aan te spreken op zijn transnationale repressie, de intrekking van de Etnische-Eenheidswet te eisen en Nepal te steunen tegen Chinese dwang. Wetenschap over Tibet mag nooit een monopolie van de Chinese Communistische Partij worden.

De Tibet Support Groep Nederland zet zich in voor de rechten, de cultuur en de politieke vertegenwoordiging van het Tibetaanse volk.